Het pad mag kronkelen

Hoe doe je dat, terugblikken zonder in het verleden te blijven hangen? Louai Hashem keerde deze zomer terug naar zijn vaderland Syrië, voor het eerst in vijftien jaar. Zijn ervaringen leerden hem dat de weg voor je altijd onzeker is – en dat geldt voor iedereen. “Misschien is dat wat ik met Is het nog ver? wil meegeven: je hoeft niet altijd te weten waar je uiteindelijk terechtkomt om verder te gaan. Je kunt van richting veranderen, je doel aanpassen en opnieuw beginnen. En soms is het belangrijkste gewoon dat je blijft geloven in een volgende stap.” Is het nog ver is een voorstelling in samenwerking met het Mestizo Arts Platform.

Dag Louai, Is het nog ver gaat over een doel hebben en niet weten hoe lang je nog onderweg bent. Over afstand, tijd, verandering en verlies, maar ook over hoop.

Het gaat niet alleen over letterlijk ergens naartoe reizen, maar ook over het gevoel van tussen twee werelden te leven, tussen twee culturen, tussen hier en daar, vroeger, nu en later. Je kunt ergens wonen en toch met een deel van jezelf ergens anders zijn. Soms vraag je je af: wanneer wordt het makkelijker? Wanneer voel ik dat ik écht ben aangekomen? Misschien is het belangrijkste wel dat je onderweg verandert, zonder dat je altijd de uitkomst kent. In mijn voorstelling heb ik het niet alleen over migratie, maar over de zoektocht  naar jezelf en je toekomst.

Verandering is voor mij bijna iets normaals geworden, maar dat betekent niet dat het altijd gemakkelijk is. Je laat dingen achter zonder precies te weten wat ervoor in de plaats komt. Ik merk dat het invloed heeft op hoe je naar jezelf kijkt. Je bent niet meer helemaal wie je was, maar ook nog niet helemaal wie je aan het worden bent. Ik denk dat ik me leerde aanpassen, al verlang ik soms naar stabiliteit. Verandering maakte me sterker, maar leerde me dat je niet alles zomaar achter je laat.

Hoe belangrijk is het om een doel voor ogen te hebben?

Een doel geeft je richting, zeker wanneer je niet weet wat er zal gebeuren. Maar misschien focussen we wel te veel op het eindpunt: als ik dát bereik, dán ben ik gelukkig. Soms lukt dat niet, en dan is het belangrijk het te kunnen toegeven en accepteren, zonder het gevoel dat alles voor niets was.
Ik denk dat je trots mag zijn op de weg die je al hebt afgelegd. Op het feit dat je überhaupt die richting bent uitgegaan. Onderweg leer je mensen kennen, maak je fouten en doe je ervaringen op. Die neem je mee naar een volgende stap. Het kan een overwinning zijn om gewoon even stil te staan en te zeggen: “voor nu is dit genoeg”. Ook dat is onderdeel van de weg.

Is Is het nog ver een migratieverhaal?

Ja en nee. Migratie is voor mij één ingang naar een gevoel dat veel groter is. Iedereen kent momenten vol vragen en twijfels: Doe ik het goed? Ben ik waar ik moet zijn? Wanneer ben ik er? Zeker in deze tijd, met zoveel druk om vooruit te gaan, succesvol te zijn en altijd een duidelijk doel voor ogen te hebben.
Uiteindelijk gaat de voorstelling over iets veel groters: zoeken naar je plek, doelen hebben, verdwalen of stilstaan en leren omgaan met het feit dat je niet altijd weet waar je terechtkomt. Daarom denk ik dat iedereen zichzelf er in kan herkennen. Niet alleen wie gemigreerd is stelt deze vragen. Ze zijn menselijk.

Hoe belangrijk is het om de kleine, alledaagse verhalen te vertellen?

Wanneer we over migratie praten, gaat het vaak over abstracte cijfers, oorlog, grenzen en politieke beslissingen. Maar achter elk cijfer en elk groot verhaal zit iemand die gewoon probeert te leven. Iemand die boodschappen doet, naar het werk gaat, de kinderen naar school brengt of naar de andere kant van de wereld belt.

Een telefoongesprek naar familie, een taal verkeerd uitspreken, iemand missen, voor het eerst ergens alleen naartoe gaan, maar ook samen eten, nieuwe vrienden maken of voor het eerst thuiskomen… Het lijken kleine momenten, maar volgens mij schuilt daarin de echte ervaring van migratie. Die alledaagse verhalen laten zien dat het niet alleen gaat over waar je vandaan komt of waarom je bent vertrokken, maar ook over hoe je je leven opnieuw probeert op te bouwen en er betekenis aan geeft.

Hoe ben je eigenlijk de cultuurwereld ingerold?

Dat gebeurde niet echt met een duidelijk plan. Mijn leven leerde me dat je de toekomst niet altijd kunt voorspellen. Toen ik in Syrië kostuumontwerp studeerde, dacht ik niet dat ik jaren later in België in een museum zou werken en theater zou maken. Bij aankomst kwam ik terecht bij KunstZ, een organisatie die met nieuwkomers werkt. Ik acteerde er in vier producties. Daarna volgde ik een opleiding theatertechniek in De Singel en werkte ik als lichtontwerper en technieker, terwijl ik bleef acteren. Vervolgens nam ik deel aan theater- en dansproducties bij verschillende organisaties. Door mijn ervaringen als acteur, productiemedewerker, lichtontwerper en technieker, maar ook achter de schermen, vond ik gaandeweg mijn eigen plek in de cultuurwereld.
Vandaag ben ik publiekswerker en cultuurnetwerker bij het Red Star Line Museum. Ik ben er opnieuw bezig met wat mij altijd al heeft geïnteresseerd: mensen samenbrengen, verhalen delen en ruimte creëren voor stemmen die niet eerder gehoord werden.

En je staat op de planken, met een flinke dosis humor.

Wordt het zwaar of ingewikkeld, dan probeer ik er een andere kant van te zien. Niet om het probleem kleiner te maken, maar omdat lachen ruimte kan geven om ermee om te gaan. Op de scène helpt humor me contact te maken met de toeschouwers, om hen daarna mee te nemen naar iets dat veel serieuzer of kwetsbaarder is. Die overgang vind ik interessant.
Ook in mijn eigen leven heeft humor me vaak geholpen. Zeker in een nieuwe omgeving, wanneer je een nieuwe taal leert en jezelf opnieuw moet uitvinden, zijn er veel momenten die moeilijk, maar soms ook gewoon absurd of grappig zijn. Door te lachen kun je soms vertellen waar je anders moeilijk woorden voor vindt.

Tekst: Lien Vanreusel | Kip Copy