Een smeltkroes aan ideeën

De Britse muzikant, componist en creative coach Alex H. Smith kwam naar België voor een master in marimba en woont vijf en een half jaar later nog altijd in ons land – tot zijn eigen verbazing. Eigenlijk was hij een ‘Brexile’, geeft hij toe. Hij vertrok immers als gevolg van de Brexit, klaar om de wijde wereld te verkennen. Maar in België vond hij een bruisende kunstscene, een waaier aan mogelijkheden en geweldige vriendschappen. En dus bleef hij. Hij werkt aan solo-optredens op marimba en interdisciplinaire voorstellingen, is co-artistiek coördinator bij Maisha vzw, geeft workshops en nog veel meer… Een gesprek met de enthousiaste jonge maker.

Was je in Engeland gebleven, dan had je carrière er helemaal anders en minder vrij uitgezien, zeg je. Leg eens uit?

Ik was blij verrast door wat ik in België vond. De kunstsector is heel ondersteunend voor jonge makers en kleinschalige projecten, en dat spreekt me erg aan. Bij mijn ervaring met  de kunstsector in Engeland was dat helemaal niet het geval. Mijn ogen gingen open voor een ander soort creatieve carrière, buiten de structuren van de grote instituten. Ik kan ook gewoon zélf iets maken. En dus doe ik nu een beetje van alles, van creatie en uitvoering tot productie en administratieve taken - want dat komt er natuurlijk ook bij. Ondertussen bouwde ik een heel leuk netwerk uit, en daar ben ik ontzettend blij om. Veel mensen om me heen steunen me.

Muziek kan niet anders dan sociaal zijn, zeg jij - zelfs in haar meest asociale vorm.

Samen creëren is een speels proces waar ik erg van geniet. Ik ben telkens ontzettend nieuwsgierig om te zien wat eruit komt. Met iedereen die enthousiast, open en speels met het creatieproces omgaat, begin ik graag een creatieproces, ongeacht ervaring of technische vaardigheden. Die helpen wel bij het uitwerken, maar zijn niet noodzakelijk om tot sterke ideeën te komen.

Ook wanneer je alleen in je kamer speelt, ben je met anderen bezig: de inspiratie voor je muzikale ideeën pikte je immers ergens op, of het zijn reflecties op het werk van anderen. Volgens mij kan muziek maken alleen verrijkt worden door het contact met anderen. Iedereen brengt zijn eigen smaak en bagage mee, en uit die smeltkroes ontstaan ideeën die één iemand nooit zou kunnen bedenken.

De veelzijdigheid van de marimba, je hoofdinstrument, verrast me telkens opnieuw.

Het instrument heeft een rijke culturele geschiedenis, maar in de westerse klassieke traditie is het vrij nieuw. De klassieke marimba heeft geen uitgestippeld pad. Als je piano leert, word je vaak specialist in een bepaald deel van het pianorepertoire, of in een bepaalde manier van spelen. Maar op de marimba moet elke student of professionele speler zijn eigen manier van spelen vinden. Dat kan heel percussief, puur om ritme en groove te creëren - bijna als een trommel. Maar het instrument kan ook warm, open en harmonisch klinken, net als een piano. Er zijn wel een paar stromingen, maar zodra je het conservatorium verlaat moet je je eigen stem vinden in een heel open veld aan mogelijkheden. Dat spreekt mij aan, net als het feit dat je je hele lichaam gebruikt om de marimba te bespelen. Het is bijna dansen.

Je werkt vaak in opdracht van interdisciplinaire projecten. Hoe ziet zo’n samenwerking eruit?

Vaak dient mijn muziek om een emotie in een dans- of theaterstuk te versterken, of een narratieve lijn te ondersteunen. Door dat interdisciplinaire werk had ik het gevoel dat ik een toolbox aan het ontwikkelen was met manieren om dingen te versterken: hoe kan ik een harmonie gebruiken om een emotie te verdiepen? Hoe gebruik ik muzikale structuur om een theatrale spanningsboog te creëren?

Ook Within Resonance heeft een verhaal, maar muziek is er de enige verteller. Alle keuzes maak ik op dezelfde manier als een theatervoorstelling. Het resultaat blijft abstract: je zult achteraf niet het exacte verhaal kunnen vertellen. Maar ik hoop dat dit theatrale schrijfproces de emoties en de fantasie van het publiek zal opwekken. Elke luisteraar mag zijn eigen verhaal in de muziek vinden.

Within Resonance wordt een klankmeditatie, schrijf je. Wat kan het publiek verwachten?

Ik breng een mix van klassiek minimalisme en moderne jazz. Bovendien maak ik gebruik van opnames die ik thuis in mijn studio heb gemaakt. Ik speel alles zelf, maar op verschillende manieren. De muziek kan soms heel ritmisch en energetisch zijn; een echte meditatie wordt het dus niet ( al zijn er wél meditatieve stukken). De nadruk ligt niet op het maken van de klank, wel op hoe de muziek binnenkomt bij de luisteraar. De beleving van klank is dus te vergelijken met een klankmeditatie met zachte en energieke momenten.

Ik heb een theorie die stelt dat om muziek écht te kunnen ervaren, je ook open moet staan om die muziek binnen te krijgen. Dat kan alleen wanneer je comfortabel zit, en op je eigen manier kunt luisteren. Daarom kiest het publiek hoe het plaatsneemt in de ruimte: op een zacht tapijt op de grond, met de ogen toe, aan een tafeltje of knuffelend in de zetel met je lief – dat kan ook.

Schouwburg Noord stelt twee weken lang een ruimte ter beschikking om te creëren en aan je project te werken. Wat betekent dat voor jou?

Voor jonge makers is dat echt belangrijk. Om me heen zie ik zoveel grote dromen en plannen. Maar vaak probeer je het uit, en werkt het niet: omdat het technisch onmogelijk is, of moeilijk op te bouwen in een zaal… Tijdens zo’n residentie kun je vrij experimenteren met je mogelijkheden, en dat maakt je dromen realistischer: wat kan mijn ideeën versterken? Wat kan er in de zaal, en wat niet? Dat weet je pas wanneer je echt probeert.

Tekst: Lien Vanreusel - Kip Copy