Over draagkracht en gezien worden

Met woordeloze, fysieke voorstellingen begeeft het gezelschap Circumstances zich op het snijvlak van circus en dans. Maker en oprichter Piet Van Dycke vertelt ons wat hem drijft: de mens achter het lichaam. Niet het perfecte trucje, maar wat er gebeurt tussen mensen – en daar is Glorious Bodies misschien wel het meest uitgesproken voorbeeld van. In deze fysieke, ontroerende en hoopvolle voorstelling staan zes acrobaten tussen 58 en 70 jaar oud samen op het podium. Hun circushistorie zit letterlijk in hun lichaam opgeslagen. Glorious Bodies is een stuk over draagkracht  fysiek, maar ook emotioneel  en over gezien worden, op een leeftijd waarop de samenleving vaak wegkijkt.

Op Circusweb.nl lezen we: “Vijf sterren voor Glorious Bodies, dat liefhebbers van klassiek én modern circus eindeloos weet te boeien.” Wat betekent die opdeling voor jou?

Voor mij staat klassiek circus voor virtuositeit, techniek en spektakel. Het is vaak gestoeld op traditie, op herhaling en op een bijna tijdloze vorm van meesterschap. Hedendaags circus (want zo zeggen wij dat in Vlaanderen) vertrekt meer vanuit een artistieke noodzaak. Het stelt vragen. Het vermengt zich met andere (podium)kunsten, zoals dans en theater. Het durft kwetsbaar en kritisch te zijn. In Glorious Bodies komen die twee werelden samen. De performers dragen het klassieke circus in hun lijf: de discipline, de precisie, de partneracrobatie. Maar de manier waarop we dat tonen is hedendaags. We laten ook de kwetsbaarheid zien, de ademhaling, de rimpels, de twijfel én de kracht. De link tussen klassiek en modern is voor mij respect: respect voor waar we vandaan komen én de moed om dat erfgoed opnieuw te bevragen.

Jullie maken voorstellingen met een missie, “als een evenwichtsoefening tussen spektakel en zorg.” Vanwaar die drijfveer?

Omdat ik voel dat spektakel alleen mij niet meer raakt. Natuurlijk mag je verwonderd zijn, maar ik wil ook dat er iets verschuift in hoe we naar elkaar kijken. Circus is voor mij een metafoor voor samenleven. Je kan niemand opvangen zonder vertrouwen. Dat fysieke gegeven – letterlijk elkaars gewicht dragen – zegt veel over hoe we als samenleving zouden kunnen functioneren. Die evenwichtsoefening tussen spektakel en zorg voelt heel natuurlijk aan.

Zorg zit in kleine dingen. In hoe iemand een ander neerzet. In hoe er gewacht wordt tot iedereen klaar is. In het tempo. In het luisteren naar wat een lichaam vandaag aankan. Maar ook inhoudelijk: we tonen lichamen die veranderd zijn. Zorg betekent hier: ruimte maken voor wat er is.

Het circus evolueerde sterk en overlapt vaker met theater. Is dat bij jullie ook zo?

Zeker. Wij vertrekken vanuit beweging, maar we bouwen dramaturgisch. Er is een spanningsboog, een thematiek, een gelaagdheid. We gebruiken geen tekst, maar we vertellen wel degelijk iets. Ik voel me thuis in dat tussengebied. Waar circus geen reeks nummers of acts meer is, maar een coherente voorstelling. Waar (circus)techniek ten dienste staat van betekenis.

Ook het decor is essentieel: we spelen letterlijk met ‘ruimte’ maken voor de oudere generatie. We zien een soort gordijnen-installatie die tijdens de voorstelling afpelt, plek creëert. De ruimte transformeert tijdens de voorstelling, die ruimte en adem creëert. De focus gaat volledig naar de performers.

Glorious Bodies gaat over de draagkracht van ons lichaam. Leg eens uit?

Deze performers tonen dat hun lichaam anders is dan vroeger, maar niet minder waardevol. Misschien zelfs rijker. Draagkracht gaat over transformatie. Over blijven bewegen, ook als alles verandert. Die vragen trekken we door naar de bredere maatschappij. We vertrekken vanuit het lichaam van de circusartiest, maar uiteindelijk gaat het over iedereen. We leven in een samenleving die jeugd idealiseert en veroudering liefst verbergt. Glorious Bodies zegt: kijk, dit is ook schoonheid. Dit is ook kracht. We worden allemaal ouder. De vraag is niet óf, maar hoe we dat proces willen beleven.

Waarom is ouderdom zo’n taboe, denk je?

Omdat ouderdom ons herinnert aan eindigheid. Aan kwetsbaarheid. In een maatschappij die inzet op maakbaarheid en controle is dat moeilijk. We praten wel over botox en ingrepen, maar zelden over wat daaronder zit, namelijk de angst om niet meer gezien te worden. Misschien is dat de kern: zichtbaar blijven.

Schouwburg Noord heeft vaak een wat ouder publiek. Maakt dat deze voorstelling extra relevant?

Ik denk dat het verbindend werkt. Oudere toeschouwers herkennen iets van zichzelf. Jongere mensen zien een toekomstbeeld dat niet somber, maar krachtig is. De voorstelling creëert vaak een bijzondere stilte en tegelijk hoopvol enthousiasme in de zaal. Mensen lachen, maar er wordt ook gehuild. Vaak hoor ik: “Ik heb nog nooit zo naar oudere lichamen gekeken.” Of: “Dit geeft hoop.” En dat is misschien het mooiste compliment.

Wat gebeurt er als een circusartiest stopt met trainen? Wat doet dat met iemand?

Dat is een existentiële vraag. Als je identiteit jarenlang samenvalt met wat je lichaam kan, dan is verandering confronterend. Je lichaam vertraagt en herstelt minder snel. Maar het stopt niet met vertellen. Wat mij raakt, is hoe deze performers een nieuwe relatie met hun lichaam hebben opgebouwd. Minder gericht op perfectie, meer op aanwezigheid.

Oudere circusartiesten verdwijnen vaak uit het zicht. Sommigen worden lesgever, anderen verlaten de sector volledig. Wat mij stoorde, is dat we hen zelden nog op scène zien. Alsof hun artistieke waarde gekoppeld is aan hun fysieke piek. Dat wilde ik bevragen.

Denk je dat oudere circusartiesten ook in andere voorstellingen een plaats kunnen krijgen?

Ik hoop het. En ik geloof van wel. Het vraagt een verschuiving in hoe we kijken. Als we blijven vasthouden aan één idee van kracht of perfectie, dan niet. Maar als we bereid zijn om rijkdom te zien in ervaring, in nuance, in gelaagdheid, dan absoluut.

Tekst: Lien Vanreusel - Kip Copy