De banaan heeft het weer gedaan

Michaël Sels is chef-kok, diëtist en voedingswetenschapper verbonden aan het UZ Antwerpen, auteur én een boeiende spreker. Misschien ken je hem van Njam! of las je een van zijn boeken. Zijn passie voor voeding en wetenschap wil hij graag met ons delen. Want met een juiste levensstijl kun je heel wat gezonde levensjaren winnen – en daar kunnen we wel wat hulp bij gebruiken.

Waar komt je passie voor voeding vandaan?

Mijn grootouders hadden een brasserie in Bevel, een dorpje in de Kempen. Er was altijd ambiance en er stond lekker eten op tafel. Als kleine jongen bracht ik heel wat tijd door in hun keuken. Zij inspireerden me om naar de hotelschool in Brugge te gaan. Voeding stond voor mij in de eerste plaats voor gezelligheid, samenkomen, genieten en ontdekken. Het is ook de lijm in een goed gesprek tussen mensen.

Ik werd dus eerst chef-kok en raakte pas later geïnteresseerd in wat voeding doet met ons lijf. Ik ging Voedings- en dieetkunde studeren en begon te werken aan het Universitair Ziekenhuis Antwerpen. Daar zag ik echt het belang in van de wetenschap: hoe kunnen we voeding inzetten in de behandeling van ziekten? Hoe krijg je met de juiste voeding minder nevenwerking van therapie? Een van mijn laatste boeken, ‘Goed glad’, gaat over voeding voor mensen die minder goed kunnen slikken na chirurgie.

We worden om de oren geslagen met voedseladvies: in de krant, op sociale media en misschien ook wel aan tafel. Soms zijn de adviezen tegenstrijdig, modegevoelig of zelfs fout. Nog vaker is er gewoon een teveel aan adviezen. Niet moeilijk dat velen door de bomen het bos niet meer zien.

Er zijn veel roepers: eten lijkt wel een nieuwe religie, met profeten en heilige geschriften. En in elke religie heb je extremisme. In se weet iedereen ongeveer wat gezond is: het zal niemand verbazen wanneer ik zeg dat groenten en fruit gezond zijn. Toch eet maar 7% van de Belgen voldoende groenten, en maar 10% van de Belgen eet voldoende fruit. Meer dan 90% van de Belgen kan dus gezondheidswinst boeken door meer goede dingen te eten. Dat is meteen ook mijn eerste advies. We discussiëren veel te vaak over zaken in de marge, zoals welke moleculen of collageen het best worden opgenomen door de darmen. Of over de rol van magnesium in het lopen van een marathon.

Het feit dat we er massaal niet in slagen om gezonder te eten, heeft met meer te maken dan kennis alleen. De wereld waarin we samenkomen, werken, ontspannen en genieten, stimuleert ongezond gedrag. De dieetgedachte is bovendien sterk verbonden met angst. Zo werd in de jaren negentig sterk gefocust op cholesterol. Vervolgens waren koolhydraten de demonen: eet geen brood, pasta of aardappelen. Nu beleven we de high protein-jaren en zijn vezels in opmars – dat worden de nieuwe proteïnen. Door sterk te focussen op één aspect wordt het echte leven soms wat vergeten. En dan hervallen mensen in oude patronen.

Dieetdenken staat vaak synoniem aan schrappen, maar de boodschap om minder vlees, zout of calorieën te eten, is niet leuk. Dan zakken mensen weg. Daarom verkondig ik liever het omgekeerde: voeg meer goede dingen toe aan je voeding, zoals peulvruchten. Waarschijnlijk zul je dan ook minder vlees eten. En wie kiest voor meer fruit, heeft aan het einde van de week minder toegevoegde suikers op. Verleid jezelf tot meer goede dingen, en de rest volgt vanzelf.

‘Eet met mate’, kreeg ik thuis mee als raad. Is dat nog altijd een goede leidraad?

Ja, maar dat is heel moeilijk geworden. Toen ik studeerde kon je enkel in het weekend koffiekoeken eten. Nu vind je ook op woensdagochtend taarten, koeken en pistolets bij de bakker. Altijd en overal kun je eten, dat is de nieuwe realiteit. We worden gestimuleerd om vaker én meer te eten.

Denk je dat de overheid daar een rol in moet spelen?

Volgens mij moet iedereen een stukje bijdragen. Zo zijn er strenge regels rond scholen, maar in de kantine van de sportclub krijgt je kind wel een hotdog en een cola in ruil voor een jeton. Wie gaat padellen, kan nadien genieten van een trappist naast het veld. En wat neem je mee voor je collega’s na het werk? Wat zet je op tafel wanneer je vrienden uitnodigt? Soms is het gemakkelijker om te zeggen dat de overheid moet ingrijpen, maar het is een gedeelde verantwoordelijkheid.

Je eetgewoontes veranderen, hoe pak je dat aan?

Begin met de maaltijden waar de minste emoties aan verbonden zijn. Voor veel mensen is het ontbijt een functionele maaltijd die dient om zonder honger, met voldoende energie, de werkdag aan te vatten. Kies je voor een functioneel en gezond ontbijt, dan heb je al een derde van je maaltijden goed aangepakt. Je hebt ook impact op je eetomgeving. In mijn auto ligt bijvoorbeeld altijd een sixpack water. Zit ik lang in de auto, dan drink ik zo’n flesje leeg – maar zouden er zuurtjes liggen, dan zou het zakje ook leeg zijn. Die kleine dingen maken echt het verschil.

En wat met de gedeelde maaltijden waar de wijn al klaarstaat?

Ga voor kwaliteit. Mensen worden niet te dik tussen kerst en nieuwjaar, maar tussen nieuwjaar en kerst. Ik heb liever dat mensen één keer in de week  in gezelschap genieten van een goede fles champagne, dan elke dag een paar glaasjes te tappen uit het kartonnetje rosé in de koelkast. Bied je vrienden gezonde hapjes aan, en zet een waterkruik op tafel: je stimuleert mensen om naast het glas wijn ook water te drinken.

Er wordt steeds meer gefocust op de concrete winst later in je leven. Helpt het om de impact op onze gezondheid tastbaar te maken?

We kunnen echt een gigantische winst boeken: met een gezonde levensstijl kun je tien jaar langer gezond leven. De impact op de levenskwaliteit is erg belangrijk, maar ze ligt wel in de toekomst. We zijn geen geduldige soort en willen snel beloond worden voor wat we doen. Voor een dertigjarige is een daling van het risico op darmkanker op zijn zestigste veraf. Je kunt ook doelen dichterbij zoeken, zoals de 10 Miles lopen.

Van welke wijdverbreide aannames moeten we dringend af?

Er zijn er veel, want de hypes en trends volgen elkaar snel op: de liefde voor supplementen, de angst voor koolhydraten, en de angst voor de banaan! Onlangs las ik dat je die niet mag combineren met blauwe bessen. Heel vaak heeft de banaan het gedaan.

Wat met gefermenteerde voeding? Die is grotendeels uit ons voedingspatroon verdwenen omdat we fermentatie niet meer nodig hebben als bewaartechniek.

We hebben in onze buik een hele dierentuin, het microbioom, en dat helpt niet enkel bij het verteren van voedsel. Als het in je hoofd niet goed gaat, gaat het vaak in je buik ook niet goed – en omgekeerd. We weten dat  er waarschijnlijk een link is tussen depressie, dementie, bepaalde kankers en obesitas en het microbioom. Gefermenteerde voeding kan extra bewoners toevoegen aan die dierentuin, maar dan moet je dat regelmatig kunnen eten. Ook met prebiotica en vezels kun je je dierentuin onderhouden, en dat is vaak eenvoudiger. En dus kom ik weer met hetzelfde advies: probeer de richtlijn voor groenten en fruit te halen.

Vorig jaar mocht je de Zesde Vijs in ontvangst nemen. Wat betekent zo'n prijs voor jou?

Dat was een hele eer. Er zijn zoveel misvattingen, mensen weten vaak niet meer wat ze moeten geloven. De Zesde Vijs is een erkenning voor wie de wetenschap onderbouwd en op een verstaanbare manier uitlegt. En dat is net wat ik graag doe.

Tekst: Lien Vanreusel | Kip Copy